قیام حسینی و نهضت خمینی
ساعت ٩:۱٧ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٤ اسفند ۱۳۸۸   کلمات کلیدی: عاشورا ،شخصیتهای معاصر

مؤلف: مرتضی شیرودی (عضو هیأت علمی مرکزتحقیقات اسلامی و استاد دانشگاه)

اشاره مفروض این نوشتار این است: قیام سرخ امام حسین(علیه السلام) بر پیروزی انقلاب اسلامی تأثیر گذاشته است. این مفروض بر اساس این کلام امام خمینی‏(قدس سره) است : انقلاب اسلامی ایران، پرتوی از عاشورا... است.1 بنابراین، در این مقاله، تلاشی برای اثبات تأثیر پذیری انقلاب اسلامی از قیام امام حسین‏(علیه السلام) صورت نمی‏گیرد؛ بلکه مقاله حاضر به دنبال نشان دادن ابعاد تأثیر فرهنگ شهادت طلب عاشورا بر وقوع انقلاب اسلامی و مشابهت‌های این دو قیام است.


مقدمه

اکنون به بررسی تأثیر قیام امام حسین(‏علیه‌السلام) بر عوامل اصلی پیروزی انقلاب اسلامی، یعنی مکتب اسلام، رهبری امام خمینی(‏قدس‌سره) و حضور مردم می‏پردازیم. انتخاب این عوامل به آن دلیل است که اغلب نوشته‏ها و گفته‏های مربوط به انقلاب اسلامی، این سه را علت اصلی پیروزی انقلاب اسلامی می‏دانند. به عنوان مثال:

الف) عامل اصلی که موجب بروز و پیروزی انقلاب اسلامی گردید اسلام‏زدایی شاه بوده است... مسلماً غیر از این نباید عامل وحدت بخش و حرکت آفرین رهبری دینی و مرجعیت والای امام خمینی را به فراموشی سپرد.2

ب) "امام به عنوان نقطه اتصال مردم و اسلام، با درس از نهضت عاشورا، محتوای سیاسی ‌ـ‌ انقلابی را به آن باز گرداند. بنابراین... مکتب اسلام، رهبری امام و حضور مردم، سه عامل اصلی به وجود آمدن انقلاب به حساب می‏آیند."3

اسلام حسینی

ارائه چهره جدیدی از اسلام که از آن به اسلام حسینی(‏علیه‌السلام) یاد می‏شود، از مهم‏ترین عوامل پیروزی انقلاب اسلامی است. در حقیقت، اسلامی را که امام حسین‏(علیه‌‌السلام) و امام خمینی(‏قدس‌سره) به کار گرفتند، با اسلام عبدالله بن زبیر و اسلام شریعتمداری تفاوت داشت. زیرا عبدالله بن زبیر و شریعتمداری قادر به انقلاب کردن و جاودانه شدن نبوده‏اند. اما واقعاً، چه تفاوتی بین اسلام آنان وجود داشت. توجه به موارد زیر، بخشی از تفاوت‏های این دو را نشان می‏دهد.

امام حسین‏(علیه السلام) در نامه‏ای به مردم بصره نوشت: "شما را به کتاب خدا و سنت پیامبر دعوت می‏کنم. زیرا در شرایطی قرار گرفته‏ایم که دیگر سنت پیامبر(ص) از میان رفته و جای آن بدعت قرار گرفته است."4 امام خمینی(‏قدس‌سره) در ظرف دو دهه توانست چهره نوینی از اسلام بسازد، چهره‏ای مترقی، انقلابی، مبارز... این اسلام احیا شده همه آن چیزی بود که رژیم شاه نبود... با چنین تصویری از اسلام، او توانست میلیون‏ها نفر را در اعتراض و مخالفت با رژیم شاه به حرکت درآورد.5 اما اسلام حسینی(علیه السلام) و اسلام خمینی‏(قدس‌سره)، چه تفاوت‏هایی با اسلام یزیدی و اسلام پهلوی داشت. به برخی از این تفاوت‏ها بنگرید:

تقیه: تقیه که ریشه در قرآن و سنت دارد، یک حکم قطعی برای همه زمان‏ها و مکان‏ها نیست. به همین دلیل، امام حسین‏(علیه‌السلام) و امام خمینی‏(قدس‌سره) تقیه در آن شرایط خاص را حرام و قیام علیه حکومت یزید و شاه را آغاز و ادامه دادند.

"روز هشتم ذی‏الحجه 60 هجری، با تبدیل حج تمتع به عمره تصمیم به قیام علنی علیه یزید گرفت و عزم خروج به سوی کوفه را داشت. عمرو بن سعید ایشان را از این کار خطرناک منع کرد و پرسید: "ای حسین از خدا تقیه نمی‏کنی؟ از جماعت بیرون می‏آیی و بین امت تفرقه می‏اندازی؟ امام‏(علیه السلام) در پاسخ، این آیه را قرائت فرمود: "...لِی عَمَلِی وَلَکُمْ عَمَلُکُمْ أَنْتُمْ بَرِیئُونَ مِمَّا أَعْمَلُ وَأَنَا بَرِیءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ؛6 عمل من برای من و عمل شما برای خودتان، شما از کار من بیزارید و من از کارهای شما بیزارم"7

امام خمینی‏(قدس‌سره) نیز پس از حمله دژخیمان شاه به مدرسه فیضیه در سال 42 در تلگرافی به آیات عظام نوشت: "اینان با شعار شاه دوستی به مقدسات مذهبی اهانت می‏کنند. شاه دوستی یعنی غارت‏گری، هتک اسلام، تجاوز به حقوق مسلمین، سوزاندن نشانه‏های اسلام، محو آثار اسلامیت، شاه دوستی یعنی تجاوز به احکام اسلام و تبدیل احکام قرآن کریم، شاه دوستی یعنی کوبیدن روحانیت و اضمحلال آثار رسالت، حضرات آقایان توجه دارند، اصول اسلام در معرض خطر است، قرآن و مذهب در مخاطره است، با این احتمال، تقیه حرام است و اظهار حقایق واجب (ولو بلغ ما بلغ)"8

بدعت زدایی: اسلام امام حسین(ع) قیام کربلا و اسلام امام خمینی(ره) قیام پانزده خرداد، با بدعت‏گزاری دینی به مخالفت برخاسته‏اند. امام حسین‏(علیه السلام) در نامه‏ای به بزرگان بصره نوشت: "شما را به کتاب خدا و سنت پیامبرش دعوت می‏کنم همانا سنت مرده و بدعت زنده شده است."9 امام خمینی‏(قدس‌سره) نیز در این باره فرمود: "ما باید سعی کنیم تا حصارهای جهل و خرافه را شکسته، تا به سرچشمه زلال اسلام ناب محمدی برسیم و امروز غریب‏ترین چیزها در دنیا همین اسلام است و نجات آن قربانی می‏خواهد و دعا کنید، من نیز یکی از قربانی‏های آن گردم."10

شهادت‏خواهی: اسلام حسینی‏(علیه السلام) و اسلام خمینی‏(قدس‌سره)، بر عنصر شهادت‏طلبی استوارند. در یکی از نیایش‏های امام حسین‏(علیه السلام) در روز عاشورا چنین می‏خوانیم: "خدایا! دوست دارم که کشته شوم و زنده گردم، هفتاد هزار بار در راه اطاعت و محبت تو، به خصوص اگر در کشته شدنم نصرت دین تو و زنده شدن فرمانت و حفظ ناموس شریعت تو نهفته باشد."11 امام‏(قدس‌سره) نیز به تاثیر از قیام عاشورا گفت: "مرگ سرخ، به مراتب بهتر از زندگی سیاه است و ما امروز به انتظار شهادت نشسته‏ایم تا فردا فرزندانمان در مقابل کفر جهانی با سرافرازی بایستند."12

عدالت‏طلبی: حرکت امام حسین‏(علیه السلام) و قیام امام خمینی‏(قدس‌سره) بر پایه عدالت قرار داشتند. در زیارت اباعبدالله الحسین‏(علیه السلام) می‏خوانیم: "شهادت می‏دهم که تو به قسط و عدالت دستور دادی و به این دعوت کردی."13 مسلم هم پس از دستگیری، خطاب به ابن زیاد فرمود: "ما آمده‏ایم تا به عدالت فرمان دهیم و به حکم قرآن فرا بخوانیم."14 امام خمینی‏(قدس‌سره) سخنی مشابه به این سخنان دارد: "مگر خون ما رنگین‏تر از خون سیدالشهدا است. ما چرا بترسیم از این که خون بدهیم یا این که جان می‏دهیم؟ آن هم در ماجرای دفع سلطان جائری که می‏گفت مسلمانم. مسلمانی یزید هم مثل مسلمانی شاه بود. اگر بهتر نبود، بدتر نبود."15


تقابل رهبری الهی و طاغوت

امام حسین‏(علیه السلام) بارها به مقایسه یزید با خود و معاویه با علی‏(علیه السلام) پرداخت و از این مسأله برای برانگیختن مردم به قیام علیه یزید سود جست. در تائید این سخن، می‏توان به فرازی از کلام امام حسین‏(علیه السلام) استناد کرد: "به خدا قسم، من به خلافت شایسته‏ترم، پدرم بهتر از پدر اوست، جدم برتر از جد اوست، مادرم بهتر از مادر اوست و خودم بهتر از اویم."16 امام خمینی‏(قدس‌سره) نیز با تأسی از قیام عاشورا، به مقایسه محمدرضا پهلوی با یزید بن معاویه پرداخت. البته، شباهت‏های فراوان موجود بین آن دو، مقایسه فرزند رضاخان و فرزند معاویة بن ابوسفیان را هم آسان‏تر و هم برای مردم قابل درک‏تر می‏ساخت.

بی‌شک مقایسه یزیدبن معاویه با محمدرضا شاه در شرکت و حضور مردم در براندازی رژیم پهلوی نقش ویژه داشته است. این واقعیت را می‏توان در سند زیر از مجموعه اسناد منتشر شده سفارت آمریکا(=لانه جاسوسی) تحت عنوان نخبگان و توزیع قدرت در ایران یافت:

"روحانیون مسلمان کشور از جمله جسورترین منتقدین شاه به حساب می‏آیند... در وعظ‌ها، نشریات و مراسم مذهبی شاه را مورد انتقاد قرار می‏دهند. در یکی از بحث‏های مرسوم احساسی، شاه را با یزید که مسئول قتل امام حسین‏(علیه السلام) در قرن هفتم بود، مقایسه می‏نمایند. این رویداد تاریخی شیعه، هسته اصلی اسلام مرسوم در ایران بود و هرساله در صدها نقطه از کشور با برپایی نمایش‏های دراماتیک نحوه شهادت امام حسین‏(علیه السلام) و خانواده‏اش را در اذهان زنده می‏کنند."17

چرا چنین مقایسه‏ای به پیروزی انقلاب اسلامی در ایران مدد رساند؟ به آن دلیل که حاصل این مقایسه آن بود که در یک سو امام خمینی‏(قدس‌سره) را به جای امام حسین‏(علیه السلام) و محمدرضا پهلوی را به جای یزیدبن معاویه می‏دیدند. از این رو، همان طوری که قیام امام حسین‏(علیه السلام) بر ضد یزید واجب بود، قیام بر ضد یزید زمان نیز واجب بود. به راستی هم قضاوت مردم در باره این شباهت‏ها(= مقایسه شباهت بین این دو) درست بود. زیرا، بین امام خمینی‏(قدس‌سره) و امام حسین‏(علیه السلام) نیز همانند محمدرضا پهلوی و یزید بن معاویه شباهت‏های زیادی وجود داشت. به دو نمونه از این شباهت‏ها اشاره می‏کنیم:

1‌. قیام فی‏سبیل‏لله: امام حسین‏(علیه السلام) در پاسخ به سخنان ضحاک بن عبدالله مشرقی که می‏گفت: کوفیان آماده جنگ با تو هستند. فرمود: "حَسبِی اللّهُ وَ نِعْمَ الوَکیل؛ خدا برای من بس است و او خوب پشتیبان و تکیه گاهی است."18 مقام معظم رهبری در این مورد، درباره امام خمینی‏(قدس‌سره) فرمود: "بزرگ‏ترین ستایش برای رهبر عزیز، همین است که او را عبدالله یعنی بنده خدا و تسلیم اراده پروردگار یاد کنیم."19

2‌. تکلیف‏گرائی: هنگامی دو نفر از سوی حاکم مکه برای امام حسین‏(علیه السلام) امان نامه آوردند، تا به این وسیله مانع از ادامه سفر امام‏(علیه السلام) به عراق شوند، امام‏(علیه السلام) فرمود: "در خواب، پیامبر خدا را دیدم، به چیزی فرمان یافتم که در پی آن خواهم رفت، به زیانم باشد، یا به سودم."20 مشابه چنین برخوردی را در مورد قطعنامه 598 از امام خمینی‏(قدس‌سره) شاهد بوده‏ایم. ایشان در این باره فرمود: "شما را می‏شناسم، شما هم مرا می‏شناسید. در شرایط کنونی آن چه موجب (این) امر شد (قبولی قطعنامه) تکلیف الهی‏ام بود."21


نقش محوری مردم

نقش مردم در دو قیام حسینی‏(علیه السلام) و خمینی‏(قدس‌سره) غیر قابل انکار است. به واقع اگر دعوت هجده هزار نفری کوفیان نبود، امام حسین‏(علیه السلام) به سوی کوفه حرکت نمی‏کرد. مثال‏های زیادی در تایید این مسأله وجود دارد. از جمله:

1‌. امام‏(علیه السلام) پس از برخورد با سپاه حُر که راه را بر او بستند، فرمود: "من پیش شما نیامدم مگر پس از آن که نامه‏ها و فرستاده‏هایتان رسید که نزد ما بیا که ما پیشوائی نداریم... اگر بر سر پیمان و سخن خویشید، که آمده‏ام، و اگر خوش ندارید و نمی‏خواهید، بر می‏گردم."22

2‌. در جای دیگر، حضرت از انگیزه نامه نگاری و دعوت کوفیان این گونه یاد می‏کند: "کوفیان به من نامه نوشته و از من خواسته‏اند که نزد آنان روم، چرا که امیدوارم نشانه‏های حق زنده گردد و بدعت‏ها بمیرد."23

3‌. باز امام‏(علیه السلام) در این‏باره سخنانی دارد: "مردم! شما به من نامه‏ها نوشتید و پیام فرستاید که به سوی شما بیایم و وعده دادید که دست از یاری من برندارید و پیمان شکنی نکنید. اینک که من به سرزمین شما آمده‏ام، اگر به عهد خود وفا کنید، مرا تنها نگذارید، به هدایت حقیقی می‏رسید."24

بنابراین امام‏(علیه السلام)، به دعوت کوفیان به آن دیار رفت، ولی آنان خیانت ورزیدند، همان طور که امام حسین‏(علیه السلام) فرمود: "ای مردم! مرگ بر شما! مگر شما نبودید که به من نامه نوشتید و استغاثه کردید و مرا به یاری خویشتن خواندید؟! ولی اکنون که به استغاثه شما پاسخ داده و به فریاد شما رسیده‏ام، شمشیرهای خود را به روی من کشیده‏اید و شعله آتشی را متوجه ما ساخته‏اید... چه شد که بعد از آن همه وعده‏ها و دعوت‏ها، صفحه زندگی تان ورق خورد و بر ضد دوستان خود گرد آمدید و به نفع دشمنان تان برای منکوب کردن دوستان خود آستین بالا زده‏اید و دشمنان شما نه عدالت گستری کردند که شیفته عدالت آن‏ها شوید و نه امید آینده‏ای بهتر برای شما باقی گذاشتند، تا بهانه دل بستگی شما باشد. شما به خاطر اندکی از مال حرام دنیا که بنی امیه به شما دادند و برای این که به زندگی پست و ناچیزی برسید به من حمله می‏کنید. بدون آن که کوچک‏ترین گناهی داشته باشم."25

ولی پس از حادثه کربلا و عاشورا،موجی از بیداری در جامعه مسلمانان پدید آمد و در پی آن مردم دریافتند که حق با اهل‏بیت پیامبر(ص) بود، و کشندگان آن حضرت، نه تنها به اصول اسلامی پایبند نیستند بلکه سفاک و مستبدند. از آن که فرزند پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) را یاری نکرده بودند، پشیمان بودند و به تدریج دست به اعتراض زدند از جمله:

اعتراض عبدالله بن عمر به یزید؛ برگزاری پنج سال عزای مداوم در مدینه؛ قیام عبدالله بن حنظله در مکه؛ اعتراض در بصره و قیام در کوفه؛ پدید آمدن نهضت توابین؛ قیام مختاربن ابی عبیده ثقفی؛ انقلاب مطرف بن مغیره؛ انقلاب عبدالرحمن بن اشعث.26

از این رو نمونه‏های بسیاری از الگوگیری مردم ایران از عاشورای حسینی‏(علیه السلام) در روند پیروزی انقلاب اسلامی به چشم می‏خورد. از جمله:

الف) "تظاهرات 250 تا 400 هزار نفری با توجه به جمعیت 5/1 میلیونی تهران در عاشورای 1383 ق. / 13 خرداد 1342 ش. تهران از مسجد حاج ابوالفتح در میدان قیام (میدان شاه) آغاز و به مسجد امام‏(قدس‌سره) (مسجد شاه) ختم شد."27

ب) "سخنرانی معروف امام‏(قدس‌سره) در عصر عاشورای همان سال در مدرسه فیضیه که منجر به دستگیری و بازداشت و زندانی شدن امام‏(قدس‌سره) گردید و در اعتراض به آن، حرکت‏های مردمی در مساجد شهرهای مختلف شکل گرفت."28

ج) "راهپیمایی عاشورای دوازدهم محرم سال بعد آن که از مسجد امام (شاه سابق) آغاز گردید. این راهپیمایی برای بزرگداشت پانزده خرداد صورت گرفت که امام‏(قدس‌سره)، آن را ایام الله نامیده بود. سربازان رژیم شاه نیز به سرکوب آن پرداختند."29

د) "حدود چهار میلیون نفر در تهران در عاشورای 1399 ق. / 1357 ش. علیه رژیم شاه دست به تظاهرات زدند و شعار مرگ بر شاه سر دادند. پس از آن‏ ژنرال هایزر روانه تهران شد و شاه پذیرفت که یک چهره به ظاهر ملی را به عنوان نخست‏وزیر برگزیند و خود ایران را ترک کند."30

ه‍) "مردم برای نشان دادن همبستگی خود بر ادامه مبارزه تا برپایی جمهوری اسلامی، راهپیمایی عظیم اربعین را برپا کردند که در آن فریاد الله اکبر و درود بر خمینی توسط چند میلیون زن، مرد و کودک، دنیا را به تعجب و حیرت وا داشت."31

ارتباط بین مردم، عاشورا، مسجد و انقلاب اسلامی را در گزارشات ساواک هم می‏بینیم. به عنوان مثال، کمیته مشترک ضد خراب کاری در گزارشی به ریاست پلیس تهران می‏نویسد: "از فعالیت مساجد هدایت، الجواد و حسینیه ارشاد که اقدامات آن‏ها مخالف مصالح کشور بود، جلوگیری به عمل آمد تا با مذاکره با مسئولین مساجد و حسینیه مزبور اقدامات آن‏ها در آینده با مصالح کشور هماهنگی داشته باشد. بنابراین نظر به این که توافق‏هایی که با واقفین و هیأت مؤسس مساجد و حسینیه به عمل آمده از این به بعد کلیه مسائل مربوط به این سه مؤسسه مذهبی زیر نظر مستقیم سازمان اوقاف خواهد بود."32

در دستورالعمل نحوه تشکیل مجالس عزاداری در ماه‏های محرم و صفر به ستاد فرمانداری نظامی تهران و حومه واگذار شده است:

"الف)‌ از طریق دولت به طور قاطع طی اعلامیه‏ای نکاتی را که مردم بایستی در ایام عزاداری ماه‏های محرم و صفر رعایت نمایند وسیله دستگاه‏های ارتباط جمعی ابلاغ می‏گردد.

ب)‌ در شهرهایی که مقررات حکومت نظامی برقرار می‏باشد، اجرای دستورات درباره نحوه برگزاری مجالس عزاداری با فرمانداری نظامی بوده و در سایر شهرها با شهربانی و ژاندارمری محل می‏باشد.

پ)‌ مجالس عزاداری در مساجد، تکایا و حسینیه‏ها در تهران و شهرستان‏ها محدود گردد، به طوری که در حوزه استحفاظی هر کلانتری بیش از دو مجلس تشکیل نشود."33

پایان کلام

مباحث گذشته نشان از تأثیر انقلاب امام حسین‏(علیه السلام) بر عوامل پیروزی انقلاب اسلامی دارد. اما چگونه می‏توان از نهضت حسینی‏(علیه السلام) بر ادامه نهضت خمینی‏(قدس‌سره) استفاده کرد؟ قبل از پاسخ به این سئوال، باید به سئوال دیگری پاسخ داد و آن این که، آیا گره زدن این دو نهضت برای ادامه انقلاب اسلامی ضروری است؟ پاسخ امام خمینی ‏(قدس‌سره) را در این باره ببینید: "اگر ما بخواهیم مملکت مان، یک مملکت مستقلی باشد، یک مملکت آزاد باشد، باید این رمز (قضیه سیدالشهداء) را حفظ کنیم...34 اگر بخواهید نهضت شما محفوظ باشد، باید این سنت‏ها (عزاداری و...) را حفظ کنید...35 عاشورا را زنده نگه دارید که با زنده نگه داشتن عاشورا، کشور شما آسیب نخواهد دید."36

بنابر این، تنها راه حفظ انقلاب اسلامی، عاشورایی کردن آن است. نگارنده بر آن است که تأسی و توسل به مؤلفه‏های عاشورایی زیر، همان گونه که عامل پیروزی انقلاب اسلامی بوده‏اند، بر همه نگرانی‏هایی که درباره حیات و ممات انقلاب اسلامی وجود دارد، پایان می‏دهد. زیرا، رمز بقای انقلاب اسلامی همان رمز پیروزی انقلاب اسلامی است.

کار برای خدا: امام حسین‏(علیه السلام) فرمود: "خدایا، با تمام سختی‏ها و مصیبت‏ها به خشنودی تو خشنود و تسلیم فرمان تو هستم."37

نترسیدن از دشمن: امام حسین‏(علیه السلام) فرمود: "آگاه باشید که من با همین گروه اندکی که به من پیوسته‏اند و با این که یاران به من پشت کرده‏اند، آماده جهاد هستم."38

تحمل در مصائب: امام حسین‏(علیه السلام) فرمود: "خواهرم، (زینب‏علیها السلام) صبر داشته باش و بدان که اهل زمین و آسمان همه می‏میرند."39

پذیرش‏ولایت: امام حسین‏(علیه السلام) فرمود: "من اصحابی والاتر و بهتر از اصحاب خودم نمی‏شناسم و خاندان نیکوکارتر و بهتر از خاندانم سراغ ندارم."40

عزت‏خواهی: امام حسین‏(علیه السلام) فرمود: "هیهات که ما زیر بار ذلت برویم."41

فرجام سخن این که:

"ما که از نقطه قیام آفرین عاشورا آغاز کرده‏ایم، باید به همان نقطه باز گردیم: عدالت، این انقلاب خود را حامل پیام عاشورا می‏خواند، پس اکنون که قدرت را در دست گرفته است، باید عامل به آن پیام باشد. حامل پیام بود (برای بسیج کردن شورانگیز مردم) و به منظور کسب قدرت، و برای اجرای عدالت، و قیام به قسط "لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ" اکنون باید عامل به پیام باشد (برای حاضر نگاهداشتن تعهدآمیز مردم) به منظور حفظ قدرت، برای اجرای عدالت و قیام به قسط."42

سوتیترها

امام خمینی‏(قدس‌سره) نیز پس از حمله دژخیمان شاه به مدرسه فیضیه در سال 42 در تلگرافی به آیات عظام نوشت: "اینان با شعار شاه دوستی به مقدسات مذهبی اهانت می‏کنند. شاه دوستی یعنی غارت‏گری، هتک اسلام، تجاوز به حقوق مسلمین، سوزاندن نشانه‏های اسلام، محو آثار اسلامیت، شاه دوستی یعنی تجاوز به احکام اسلام و تبدیل احکام قرآن کریم، شاه دوستی یعنی کوبیدن روحانیت و اضمحلال آثار رسالت، حضرات آقایان توجه دارند، اصول اسلام در معرض خطر است، قرآن و مذهب در مخاطره است، با این احتمال، تقیه حرام است و اظهار حقایق واجب (ولو بلغ ما بلغ)"

آیا گره زدن این دو نهضت برای ادامه انقلاب اسلامی ضروری است؟ پاسخ امام خمینی‏(قدس‌سره) را در این باره ببینید: "اگر ما بخواهیم مملکت مان، یک مملکت مستقلی باشد، یک مملکت آزاد باشد، باید این رمز (قضیه سیدالشهداء) را حفظ کنیم... اگر بخواهید نهضت شما محفوظ باشد، باید این سنت‏ها (عزاداری و...) را حفظ کنید... عاشورا را زنده نگه دارید که با زنده نگه داشتن عاشورا، کشور شما آسیب نخواهد دید."

بنابراین، تنها راه حفظ انقلاب اسلامی، عاشورایی کردن آن است. نگارنده بر آن است که تأسی و توسل به مؤلفه‏های عاشورایی زیر، همان گونه که عامل پیروزی انقلاب اسلامی بوده‏اند، بر همه نگرانی‏هایی که درباره حیات و ممات انقلاب اسلامی وجود دارد، پایان می‏دهد. زیرا، رمز بقای انقلاب اسلامی همان رمز پیروزی انقلاب اسلامی است.

پی‌نوشت‌ها:


 . عضو هیأت علمی مرکزتحقیقات اسلامی و استاد دانشگاه

1 . امام خمینی (ره)، صحیفه نور، ج 18، ص 22.

2 . مجید کاشانی، جامعه‏شناسی انقلاب ، ص 248.

3 . جمیله کدیور،"نقش عاشورا در شکل‏گیری و تداوم انقلاب اسلامی ایران، چکیده مقالات کنگره بین‏المللی امام خمینی (ره) و فرهنگ عاشورا، ص 189.

4 . محسن نصری،"رویکرد جامعه شناختی به نهضت عاشورا،" مجموعه مقالات دومین کنگره بین‏المللی امام خمینی(ره) و فرهنگ عاشورا، دفتر دوم، ص 650.

5 . صادق زیبا کلام، مقدمه‏ای بر انقلاب اسلامی، ص 89.

6 . یونس/ 41.

7 . رضا موسوی ،اسوه تقیه و مقتدای متقین، مجموعه مقالات...، ص 599.

8 . علیرضا زهیری، عصر پهلوی به روایت اسناد، ص 222.

9 . جواد محدثی، پیام‏های عاشورا ، ص 44، به نقل از: حیاة الامام الحسین بن علی، ج 2، ص 322.

10 . امام خمینی، همان، ج 21، ص 41.

11 . محدثی، همان، ص 115. به نقل از: معالی السبطین، ج 2، ص 18.

12 . امام خمینی، همان، ج 14، ص 266.

13 . محدثی، همان، ص 182. به نقل از مفاتیح الجنان.

14 . همان. به نقل از: شیخ مفید، ارشاد، ج 2، ص 39.

15 . امام خمینی، همان، ج 2، ص 218.

16 . محدثی، همان، ص 41. به نقل از: موسوعة کلمات الامام الحسین، ص 268.

17 . زهیری، همان، ص 292.

18 . امام خمینی (ره)، همان، ج 1، ص 72.

19 . مجله حوزه، شماره 49، ص 160.

20 . محدثی، همان، ص 75. به نقل از: تاریخ طبری، ج 4، ص 292.

21 . امام خمینی (ره)، همان، ج 8، ص 12.

22 . محدثی، همان، ص 77. به نقل از: تاریخ طبری، ج 4، ص 303.

23 . همان، ص 222. به نقل از: دینوری، الاخبار الطوال، ص 246.

24 . محمد مهدی شمس‏الدین، ارزیابی انقلاب امام حسین (ع)، ترجمه مهدی پیشوایی، ص 172.

25 . همان، ص 175.

26 . ابوالفضل اردکانى، پیامدهاى عاشورا، صفحات مختلف.

27 . جواد منصوری، سیر تکوینی انقلاب اسلامی، ص 180.

28 . همان، ص 182.

29 . همان، ص 195.

30 . همان، ص 330.

31 . همان، ص 339.

32 . زهیری، همان، ص 333.

33 . همان، ص 366.

34 . امام خمینی (ره)، همان، ج 10، ص 216.

35 . همان، ج 15، ص 204.

36 . همان، ص 205.

37 . حسین اسحاقی، جام عبرت، ص 146. به نقل از: شیخ عباس قمی، نفس المهموم، ص 244.

38 . همان، ص 145. به نقل از: ابن طاووس، اللهوف، ص 57.

39 . همان، ص 147. به نقل از: شیخ مفید، ارشاد، ج 2، ص 97.

40 . همان، ص 153. به نقل از: تاریخ طبری، ج 3، ص 315.

41 . همان، ص 155. به نقل از: همان، ص 326.

42 . محمد رضا حکیمی، قیام جاودانه، ص 117.

 

منبع